Ballokumja dhe Dita e Verës: ëmbëlsira që pret pranverën në Elbasan

Më 14 mars, kur dimri ende nuk ka ikur plotësisht, Elbasani nxjerr në tryezë një ëmbëlsirë që shumë qytete të tjera e njohin vetëm nga dëgjimi. Ballokumja është e verdhë, pak e plasaritur sipër dhe shkërmoqet në gojë. Ajo nuk është ëmbëlsira më e ndërlikuar shqiptare, por është ndoshta ajo që lidhet më fort me një ditë të vetme të vitit.

Një festë më e vjetër se kalendari

Dita e Verës është festë e vjetër pagane që shënon fundin e dimrit dhe zgjimin e natyrës. Në kalendarin e vjetër, viti bujqësor nuk niste në janar, por me pranverën, dhe 14 marsi mbante vendin e një viti të ri. Prandaj festa lidhet me pastrimin e shtëpisë, me barin e njomë që sillet brenda dhe me urimet për shëndet e bollëk.

Festa kremtohet në shumë zona të Shqipërisë, por askund si në Elbasan, ku ajo është kthyer në identitet të qytetit. Prej vitit 2004 Dita e Verës është festë zyrtare në Shqipëri, dhe sot mijëra njerëz shkojnë në Elbasan për ta kremtuar.

Nata para festës

Për shumë familje elbasanase, festa nis në mbrëmjen e 13 marsit. Tryeza shtrohet me mish, raki, peshk e ëmbëlsira, dhe ballokumja zë vendin e saj pranë tyre. Fëmijët mbajnë verore: një gajtan i përdredhur me fije të kuqe e të bardhë që lidhet në dorë në fillim të marsit dhe hiqet kur shihet zogu i parë i pranverës ose lidhet në degën e një peme.

Ballokumja piqet zakonisht disa ditë më herët dhe ndahet me të afërmit e fqinjët. Në këtë mënyrë ajo nuk është vetëm ëmbëlsirë, por edhe dhuratë: një mënyrë për t’u thënë të tjerëve “gëzuar verën”.

Çfarë e bën ballokumen të veçantë

Përbërësit janë të pakët: miell misri, gjalpë, sheqer dhe vezë, me pak miell gruri në disa versione. Sekreti është në rrahje. Gjalpi dhe sheqeri rrihen gjatë, shpesh me dorë në mënyrën e vjetër, derisa masa të zbardhet e të bëhet e lehtë si krem. Vezët shtohen një nga një dhe mielli i misrit hyn i fundit.

Mielli i misrit nuk ka gluten, ndaj ballokumja nuk bëhet elastike si biskotat e zakonshme. Ajo mbetet e brishtë dhe shkërmoqet. Gjatë pjekjes sipërfaqja plasaritet në mënyrë karakteristike dhe këto plasaritje shihen si shenjë e një ballokumeje të mirë. Disa familje e pjekin në furrë druri, ku nxehtësia e butë i jep një ngjyrë të artë e të njëtrajtshme.

Pse ruhet ende

Shumë ëmbëlsira tradicionale janë zëvendësuar me torta dhe ëmbëlsira të blera. Ballokumja ka mbijetuar sepse është e lidhur me një moment të caktuar. Nuk e ha kushdo, kurdo: e ha kur vjen pranvera. Kjo e bën atë më shumë se një recetë. Për elbasanasit që jetojnë larg, pjekja e ballokumes në mars është një mënyrë për të qenë, të paktën për një mbrëmje, në shtëpi.

Në kuzhinën tënde

Gjalpi duhet të jetë i butë, jo i shkrirë. Rrihe me sheqerin të paktën 10 minuta, derisa masa të ndryshojë ngjyrë. Mos e ngjesh brumin shumë pasi të shtosh miellin e misrit; vetëm bashkoje. Plasaritjet sipër janë shenjë e mirë.

Receta: Ballokume me gjalpë →