Gjithë trevat
Bakllavaja: petët e holla që matin dorën e një shtëpie
Nga kuzhinat e pallatit osman te tryeza shqiptare e Vitit të Ri dhe e Bajramit. Pse bakllavaja është ëmbëlsira e festës dhe pse petët e saj janë ende provë aftësie.
Në shumë shtëpi shqiptare, nata e Vitit të Ri nuk është e plotë pa një tepsi bakllavaje. Në shumë të tjera, mëngjesi i Bajramit nis me të. Bakllavaja është ndoshta e vetmja ëmbëlsirë që bashkon kaq shumë festa dhe kaq shumë familje të ndryshme, dhe kjo i ka dhënë një vend të veçantë në tryezën shqiptare.
Një ëmbëlsirë me shumë atdhe
Bakllavaja, në formën që njohim sot, lidhet me kuzhinën osmane. Në kuzhinat e pallatit Topkapi në Stamboll ajo ishte ëmbëlsirë e rëndësishme, dhe burimet osmane përshkruajnë një ceremoni ku në mes të Ramazanit tepsi me bakllava u dërgoheshin jeniçerëve. Rrënjët e ëmbëlsirave me shtresa brumi, arra dhe mjaltë janë edhe më të vjetra, dhe shumë popuj të rajonit e quajnë pak a shumë të tyren.
Me shtrirjen e Perandorisë Osmane, bakllavaja u përhap në gjithë Ballkanin, në Lindjen e Mesme dhe në Kaukaz. Çdo vend e përshtati sipas vetes: me fëstëkë, me arra, me lajthi, me sherbet të hollë ose me mjaltë. Në Shqipëri forma më e zakonshme është me arra dhe sherbet, e prerë në romba.
Ëmbëlsira e festës
Në familjet myslimane shqiptare, bakllavaja është ëmbëlsira e Bajramit. Ajo piqet ditë më parë, ndahet me fqinjët dhe u shërbehet mysafirëve që vijnë për urim. Në Shqipëri, në familje të të gjitha besimeve, ajo është bërë edhe ëmbëlsira tradicionale e natës së Vitit të Ri. Kjo lidhje u forcua në dekadat kur festat fetare nuk festoheshin publikisht dhe Viti i Ri mori shumë nga zakonet e tyre.
Kështu bakllavaja u bë një ëmbëlsirë që i përket kujtdo. Në të njëjtën lagje, e njëjta tepsi mund të piqet për Bajram në një shtëpi dhe për Vitin e Ri në shtëpinë ngjitur.
Petët dhe oklla
Bakllavaja shtëpiake nuk bëhet me petë të blera, të paktën jo sipas gjysheve. Petët hapen me dorë me okllai, një shkop i gjatë e i hollë druri, derisa të bëhen aq të holla sa të shohësh dorën përmes tyre. Kjo është punë që kërkon vite praktikë, dhe në shumë familje aftësia për të hapur petë të holla ishte shenjë e një amvise të zonja.
Numri i petëve ndryshon nga familja në familje. Disa flasin për 30, disa për 40 ose më shumë. Ajo që ka rëndësi nuk është numri, por hollësia dhe gjalpi që lyhet midis tyre. Gjalpi i kulluar, pa hirrë, i bën petët të ndahen dhe të bëhen krokante.
Sherbeti dhe pushimi
Rregulli i vjetër thotë: bakllava e nxehtë, sherbet i ftohtë, ose anasjelltas. Nëse të dyja janë të nxehta, petët qullosen. Nëse të dyja janë të ftohta, sherbeti nuk përthithet. Pas sherbetit, bakllavaja duhet të pushojë disa orë, mundësisht një natë, që petët e poshtme të pinë sherbetin dhe ato të sipërmet të mbeten krokante.
Kjo është arsyeja pse bakllavaja piqet gjithmonë një ditë para festës. Pritja nuk është humbje kohe; është pjesë e recetës.
Në kuzhinën tënde
Prite bakllavanë para pjekjes, me thikë të mprehtë deri në fund të tepsisë. Lyej çdo petë me gjalpë të kulluar. Hidh sherbetin e ftohtë mbi bakllavanë e nxehtë menjëherë pas furrës dhe lëre të pushojë të paktën 6 orë.
Histori të tjera nga tryeza
Të gjitha →
Elbasan · 7 min lexim
Tava e Elbasanit: pjata që mori me vete emrin e qytetit
Mish qengji, oriz dhe një kore kosi që nuk duhet të pritet. Pse tava e kosit mban emrin e një qyteti, çfarë dimë për historinë e saj dhe pse përralla e sulltanit mbetet vetëm përrallë.
Elbasan · 14 mars · 6 min lexim
Ballokumja dhe Dita e Verës: ëmbëlsira që pret pranverën në Elbasan
Miell misri, gjalpë, sheqer dhe vezë: një biskotë e thjeshtë që për elbasanasit ka shijen e pranverës. Si u lidh ballokumja me një nga festat më të vjetra shqiptare.
Tiranë · 6 min lexim
Fërgesa e Tiranës: pjata që mori emrin nga tigani
Speca, domate dhe gjizë, të skuqura ngadalë derisa të bëhen një. Fërgesa është ndoshta pjata më e njohur e Tiranës, dhe emri i saj tregon saktësisht si gatuhet.